حمله به پاس جنوبی و راس لفان با انرژی جهانی چه کرد؟
چرا میدان گازی «پارس جنوبی» ایران و «راس لفان» قطر مهم هستند؟
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-نسیم بنایی: حمله اسرائیل به پارس جنوبی و حمله ایران به راس لفان میتواند بحران انرژی را تشدید کرده و تنشهای منطقهای را عمیقتر کند.
به گزارش «دنیای اقتصاد» به نقل از الجزیره، در اقدامی که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران را وارد مرحله جدیدی کرده است، اسرائیل روز چهارشنبه به میدان گازی حیاتی پارس جنوبی ایران حمله کرد. اندکی بعد، ایران هم تأسیسات انرژی در سراسر منطقه خلیج فارس را هدف قرار داد، از جمله یک تأسیسات گازی در مجتمع راس لفان قطر در بامداد پنجشنبه.
این تازهترین تشدید تنش در جنگی است که از ۲۸ فوریه آغاز شد؛ زمانی که ایالات متحده و اسرائیل، ایران را بمباران کردند و آیتالله علی خامنهای و چند مقام ارشد دیگر در تهران به شهادت رسیدند. ایران در پاسخ، اسرائیل را هدف قرار داده اما همچنین بسیاری از همسایگان خود در خلیج فارس را هم مورد حمله قرار داده است.
پرسش اینجاست که در پارس جنوبی و راس لفان چه رخ داد و چرا این موضوع تا این حد اهمیت دارد؟
چه اتفاقی در پارس جنوبی و راس لفان رخ داد؟
روز چهارشنبه رسانههای دولتی ایران گزارش دادند که تأسیسات گاز طبیعی مرتبط با میدان پارس جنوبی مورد حمله قرار گرفته است.
پس از آن، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تهدید کرد که زیرساختهای نفت و گاز در قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی را هدف قرار خواهد داد؛ اقدامی که میتواند زیرساخت انرژی منطقه را که اکنون در بیستمین روز جنگ دچار اختلال شده، بیش از پیش مختل کند.
چند ساعت بعد، موشکهای ایرانی یک تأسیسات گاز طبیعی مایع (LNG) را در شهر صنعتی راس لفان در شمال قطر هدف قرار دادند. دوحه اعلام کرد این حمله باعث وقوع سه آتشسوزی شد.
وزارت کشور قطر اعلام کرد آتشسوزی در این محل بهطور اولیه تحت کنترل قرار گرفته و هیچ مصدومی گزارش نشده است.
قطر چگونه به حملات ایران به تأسیسات انرژی واکنش نشان داد؟
وزارت امور خارجه قطر روز چهارشنبه در بیانیهای اعلام کرد: «دولت قطر حمله آشکار ایران به شهر صنعتی راس لفان را بهشدت محکوم میکند؛ حملهای که باعث آتشسوزی و خسارت قابل توجه به این تأسیسات شد.»
شرکت قطرانرژی، بزرگترین تولیدکننده LNG جهان هم اعلام کرد: «تمام کارکنان شناسایی شدهاند و تاکنون هیچ تلفات انسانی گزارش نشده است.»
در بیانیهای دیگر در بامداد پنجشنبه، قطرانرژی اعلام کرد چند تأسیسات دیگر LNG هم هدف قرار گرفتهاند که باعث آتشسوزیهای گسترده و خسارات بیشتر شده است.
در واکنش، قطر چند نفر از کارکنان نظامی و دیپلماتیک ایران را از کشور اخراج و آنها را «عنصر نامطلوب» اعلام کرده و دستور داده ظرف ۲۴ ساعت خاک قطر را ترک کنند.
آمریکا درباره این حملات چه گفته است؟
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت که نه آمریکا و نه قطر در حمله اولیه اسرائیل به میدان پارس جنوبی هیچ نقشی نداشتهاند و از آن اطلاع قبلی هم نداشتند.
او نوشت: «ایران از این موضوع یا هیچیک از واقعیتهای مرتبط با حمله به پارس جنوبی اطلاعی نداشت و بهطور ناعادلانه و بیدلیل بخشی از تأسیسات LNG قطر را هدف قرار داد.»
ترامپ همچنین تضمین داد که اسرائیل بار دیگر به پارس جنوبی حمله نخواهد کرد، مگر اینکه «ایران به شکلی غیرعاقلانه تصمیم بگیرد به کشوری بسیار بیگناه، یعنی در این مورد قطر، حمله کند.»
او افزود در چنین حالتی آمریکا «با یا بدون کمک یا رضایت اسرائیل، کل میدان گازی پارس جنوبی را با قدرتی عظیم که ایران هرگز پیش از این ندیده است، نابود خواهد کرد.»
واکنش دیگر کشورهای درگیر چه بوده است؟
پس از نشست روز چهارشنبه دیپلماتهای ارشد چند کشور عربی و مسلمان در ریاض، فیصل بن فرحان آل سعود، وزیر خارجه عربستان سعودی، روز پنجشنبه به خبرنگاران گفت که تحمل کشورهای خلیج فارس در برابر حملات ایران به خاکشان محدود است.
او هشدار داد که عربستان و دیگر کشورهای خلیج فارس «تواناییها و ظرفیتهای بسیار قابل توجهی» دارند که در صورت تصمیم میتوانند از آنها استفاده کنند.
او افزود: «صبری که اکنون نشان داده میشود نامحدود نیست. اینکه ایرانیها یک روز، دو روز یا یک هفته فرصت دارند، چیزی نیست که من آن را اعلام کنم.»
میدان گازی پارس جنوبی چقدر اهمیت دارد؟
پارس جنوبی بخشی از بزرگترین میدان گازی جهان است که حدود ۹۷۰۰ کیلومتر مربع وسعت دارد و میان ایران و قطر مشترک محسوب میشود. این میدان در نزدیکی شهر ساحلی عسلویه در ایران قرار دارد.
حدود یکسوم این میدان در اختیار ایران است و پارس جنوبی نام دارد، در حالی که بخش قطری آن «میدان شمالی» نامیده میشود.
حمله به پارس جنوبی احتمالاً تأثیر زیادی بر عرضه جهانی انرژی نخواهد داشت، زیرا ایران بیشتر گاز استخراجشده از این میدان را در داخل کشور مصرف میکند.
بر اساس گزارش مرکز سیاست انرژی جهانی دانشگاه کلمبیا، ایران پس از آمریکا، روسیه و چین چهارمین مصرفکننده بزرگ گاز طبیعی مایع در جهان است و برای گرمایش منازل و تولید برق بهشدت به گاز طبیعی وابسته است.
پارس جنوبی بزرگترین منبع تأمین گاز داخلی ایران است و حدود ۸۰ درصد نیاز گاز طبیعی کشور را تأمین میکند.
ایران همچنین مقداری گاز به عراق صادر میکند. در مجموع ایران حدود یکسوم نیاز گاز و برق عراق را تأمین میکند.
روز چهارشنبه خبرگزاری عراق به نقل از احمد موسی، سخنگوی وزارت برق این کشور، گزارش داد که بهدلیل تحولات اخیر منطقهای، صادرات گاز ایران به عراق متوقف شده و این مسئله تولید برق را بهشدت کاهش داده است.
تأسیسات LNG راس لفان قطر چقدر اهمیت دارد؟
مجتمع راس لفان که در فاصله ۸۰ کیلومتری شمال شرق دوحه قرار دارد، بزرگترین تأسیسات تولید گاز طبیعی مایع در جهان است. این مجتمع حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی LNG را تولید میکند و نقش مهمی در تأمین تقاضای بازارهای آسیایی و اروپایی دارد.
در ابتدای ماه مارس و تنها چند روز پس از آغاز جنگ، قطر پس از حملهای در نزدیکی راس لفان و همچنین حمله به یک مخزن آب در نیروگاهی در شهر صنعتی مسیعید، تولید LNG را متوقف کرد.
ریچل زیمبا، پژوهشگر ارشد مرکز امنیت نوین آمریکا، گفت از آنجا که تولید در راس لفان پیشتر متوقف شده بود، حملات جدید در کوتاهمدت شوک تازهای به عرضه جهانی وارد نخواهد کرد.
با این حال او به الجزیره گفت این وضعیت میتواند فشار بیشتری بر تأمین برق منطقه وارد کند و همچنین «خطر باقی ماندن قیمتها در سطح بالا برای مدت طولانیتر» را افزایش دهد.
تام مارسک‑منسر، مدیر بخش گاز و LNG در شرکت تحلیلی وود مکنزی در بریتانیا، گفت به دلیل خسارت گسترده وارد شده به راس لفان، حتی اگر درگیری با ایران پایان یابد و تنگه هرمز دوباره باز شود، تولید LNG قطر ظرف چند هفته به سطح کامل بازنخواهد گشت.
او افزود: «بازگشت کامل ظرفیت تولید ممکن است چندین ماه طول بکشد و همچنین بر زمانبندی پروژههای جدید در میدان شمالی شرقی و جنوبی تأثیر خواهد گذاشت.»
بابک حافظی، استاد تجارت بینالملل در دانشگاه آمریکایی، گفت افزایش قیمت LNG بازارهای اروپایی را تحت تأثیر قرار میدهد؛ بازارهایی که «از زمان آغاز جنگ اوکراین و تخریب خط لوله نورد استریم» بیش از پیش به LNG وابسته شدهاند.
ژاپن، ترکیه و هند هم از اقتصادهای مهمی هستند که به LNG وابستگی زیادی دارند.
او افزود: «کشورهای کوچکتر با اقتصادهای ضعیفتر در جنوب جهانی بیشترین آسیب را خواهند دید، زیرا افزایش قیمت LNG باعث کاهش تقاضا خواهد شد.»
ایران از چهارشنبه تاکنون چه اهداف دیگری را هدف قرار داده است؟
عربستان سعودی اعلام کرد چهار موشک بالستیک شلیکشده به سمت ریاض را در روز چهارشنبه رهگیری و منهدم کرده و همچنین یک حمله پهپادی به یک تأسیسات گازی در شرق کشور را خنثی کرده است. ایران روز پنجشنبه بار دیگر ریاض را هدف قرار داد.
در همین حال، دفتر رسانهای ابوظبی اعلام کرد فعالیتها در تأسیسات گازی حبشان در غرب ابوظبی به حالت تعلیق درآمده است؛ پس از آنکه مقامات امارات به دو حادثه سقوط بقایای موشک پس از رهگیری موفق آن پاسخ دادند. همچنین اعلام شد میدان نفتی باب در جنوب ابوظبی هم هدف قرار گرفته است.
حملات اخیر چه تأثیری بر قیمت انرژی و بازارها داشته است؟
پس از این حملات، قیمت عمدهفروشی LNG در اروپا به بالاترین سطح خود در بیش از سه سال گذشته رسید.
قیمت گاز در مرکز معاملاتی TTF هلند، که مهمترین هاب گاز اروپا است، تا ساعت ۰۹:۰۷ به وقت گرینویچ روز پنجشنبه با افزایش ۱۳.۳۶ یورویی به ۶۸.۰۳ یورو در هر مگاواتساعت رسید.
قیمت نفت خام هم افزایش بیشتری یافت و نفت برنت، شاخص جهانی، به ۱۱۵ دلار در هر بشکه رسید؛ موضوعی که بحران انرژی ناشی از جنگ را تشدید کرده است. پیش از آغاز جنگ، قیمت برنت حدود ۶۵ دلار در هر بشکه بود.
قیمت نفت نخستین بار در ۲ مارس جهش کرد؛ زمانی که ابراهیم جباری، مشاور ارشد فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اعلام کرد تنگه هرمز ـ مسیری که ۲۰ درصد نفت و گاز جهان از آن عبور میکند ـ «بسته شده است.»
