ریسکهای دیده نشده
تا به حال بازار انرژی شوک ناشی از جنگ را نسبتا خوب تحمل کرده و قیمت نفت در حدود ۱۰۰ دلار برای هر بشکه باقی مانده است. اما وضعیت نفت کوره نگرانکننده است و توجه کافی به آن نمیشود. درحالیکه فرآوردههایی که در مراحل بالاتر تقطیر به دست میآیند، مانند دیزل، سوخت جت و بهویژه بنزین بیشتر مورد توجه هستند، نفت کوره نقش بسیار بزرگی در دنیای مدرن دارد؛ زیرا سوخت اصلی «اسبهای کارِ جهانیسازی» یعنی کشتیهای کانتینربر را تأمین میکند.
مشکل فقط این نیست که قیمت آن به شکل غیرعادی بالا رفته؛ نگرانی واقعی این است که ممکن است در برخی بنادر مهم، این سوخت کاملا تمام شود. در چنین حالتی انواع کشتیها، از کشتیهای کانتینربر گرفته تا کشتیهای فلهبر، مجبور به توقف خواهند شد. صنعت کشتیرانی که معمولا در اظهار نظرهای عمومی بسیار محتاط است، اکنون زنگ خطر را به صدا درآورده است.
وینسنت کلرک، مدیرعامل شرکت کشتیرانی AP Moller – Maersk A/S، این هفته به روزنامه فرانسوی لوموند گفت: «اگر کاری انجام ندهیم، ممکن است در نهایت با نقاط تامین سوختِ کاملا خشک در آسیا مواجه شویم.»
بر اساس بررسیهای من در صنعت، ذخایر نفت کوره در دو مورد از سه مرکز بزرگ سوخترسانی کشتیها در جهان بسیار پایین است: سنگاپور و فجیره در امارات متحده عربی. مشکلاتی نیز در چند مرکز دیگر از میان ۱۰ بندر اصلی سوخترسانی در حال ظهور است، هرچند عرضه در بنادر اروپا و آمریکا هنوز مناسب است. این مساله از آن جهت تشدید شده که جهان قبلا از خطوط دفاعی اصلی خود در برابر شوک نفتی استفاده کرده است: دور زدن پالایشگاهها و استفاده از ذخایر استراتژیک نفت. از این پس تنها راه متعادل نگه داشتن مصرف با میزان عرضه، کاهش تقاضا از طریق افزایش قیمتها خواهد بود.
والاستریت بهطور دقیق قیمت نفت خام را دنبال میکند، بهویژه نوعی نفت به نام وست تگزاس اینترمدیت (WTI) که در نیویورک معامله میشود و نوع دیگری به نام برنت که در لندن معامله میشود. اینها شاخصهایی هستند که همه، از سرمایهگذاران بازار اوراق قرضه گرفته تا بانکهای مرکزی، آن را دنبال میکنند. اما در واقع تنها پالایشگاهها نفت خام میخرند و در نتیجه مستقیما در معرض قیمت آن قرار دارند. دنیای واقعی فرآوردههای پالایششده مانند بنزین، گازوئیل و نفت کوره را خریداری میکند؛ بنابراین آنچه برای ما اهمیت دارد، قیمت محصولات پس از پالایش است.
معمولا قیمت نفت خام و فرآوردههای پالایششده تقریبا همزمان حرکت میکنند و قیمت فرآوردهها کمی بالاتر است تا هزینههای پالایش را پوشش دهد. اما اکنون شرایط عادی نیست. در حال حاضر رابطه سنتی میان نفت خام و نفت کوره از هم گسسته شده است.
قیمت نفت برنت حدود ۱۰۰ دلار در هر بشکه است، که نشان میدهد قیمت نفت کوره نباید خیلی بیشتر از این مقدار باشد، حتی اگر حاشیه سود پالایش را هم اضافه کنیم. اما در واقعیت قیمتها بسیار بالاتر است.
در سنگاپور نفت کوره با قیمت حدود ۱۴۰ دلار برای هر بشکه معامله میشود. در فجیره، بندر مهم سوخترسانی درست در خارج از تنگه هرمز، قیمت آن نزدیک به ۱۶۰ دلار است. برخی انواعی که استانداردهای زیستمحیطی سختگیرانهتری دارند حتی تا ۱۷۵دلار نیز فروخته میشوند. چنین قیمتهایی بیسابقه است و بسیار بالاتر از اوج قیمتها در ۲۰۲۲ و ۲۰۰۸ قرار دارد. تازه به دست آوردن آن هم کار سادهای نیست: معاملهگران قیمتهایی را تلفنی اعلام میکنند که فقط چند دقیقه اعتبار دارد یعنی یا همان لحظه بخرید یا فرصت را از دست بدهید.
بسته شدن تنگه هرمز عامل اصلی این وضعیت است. این آبراه تنها مسیر عبور میلیونها بشکه نفت خام نیست؛ بلکه مسیر انتقال حجم زیادی از نفت کورهای است که در پالایشگاههای عربستان سعودی، کویت و امارات تولید میشود. طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، این پالایشگاهها در مجموع حدود ۲۰ درصد از نفت کورهای را که در بازار جهانی معامله میشود تولید میکنند. در مقابل، اهمیت خلیج فارس برای برخی فرآوردههای دیگر مانند بنزین بسیار کمتر است.
علاوه بر این، نفت خام خلیج فارس به طور متوسط نفت کوره بیشتری نسبت به نفت خام مناطق دیگر تولید میکند و همین موضوع مشکل را تشدید میکند. برای مثال، نفت سبک عرب (نفت شاخص عربستان سعودی) را در نظر بگیرید. اگر این نفت وارد برج تقطیر شود، حدود ۵۰ درصد خروجی آن «باقیمانده سنگین» است؛ مادهای که برای تولید نفت کوره استفاده میشود. این در حالی است که از یک بشکه نفت WTI فقط حدود ۳۳ درصد چنین مادهای به دست میآید. بنابراین حتی وقتی پالایشگاههای آسیایی نفت جایگزین از آمریکا یا حتی روسیه پیدا میکنند، باز هم میزان تولید نفت کوره کمتر از قبل خواهد بود.
صنایع کشتیرانی و نفت در تلاشند این مشکل را کاهش دهند و نفت کوره را از بنادر اروپا مانند روتردام و جبلالطارق و آمریکا مانند لانگ بیچ و پاناما به سمت آسیا منتقل کنند. اما هرچه بسته بودن تنگه هرمز طولانیتر شود، خطر اینکه کشتیها سوخت کافی برای ادامه سفر نداشته باشند بیشتر خواهد شد. شاید این سوخت از «تهِ بشکه» به دست بیاید، اما نفت کوره میتواند به بزرگترین مشکل جهان تبدیل شود.
* بلومبرگ
