چرا در جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، پترو دلار مورد توجه قرار گرفته است؟

گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-نسیم بنایی:  نخستین بار در دهه ۷۰ میلادی بود که آمریکایی‌ها با یک توافق، نظام «پترو دلار» را راه‌اندازی کردند. این توافق میان آمریکا و عربستان سعودی برقرار شد. طبق توافق میان آمریکا و عربستان، سعودی‌ها موافقت کردند که صادرات نفت خود را به‌طور انحصاری با دلار آمریکا نرخ‌گذاری کنند.

در مقابل، آمریکا هم متعهد شد عربستان را زیر چتر حمایتی نظامی و اقتصادی خود قرار دهد. توافقی که میان آمریکا و عربستان صورت گرفت، محدود به این دو کشور نماند. خیلی زود سایر کشورهای تولیدکننده نفت هم وارد این قرارداد شدند. به این ترتیب، پترو دلار یعنی نظامی که در آن کشورهای صادرکننده نفت، در ازای فروش نفتشان، دلار آمریکا دریافت می‌کنند. پترو دلار باعث شد تقاضای جهانی برای دلار آمریکا افزایش پیدا کند و در نهایت کمک کرد تا دلار به ارز مرجح و اولیه برای تجارت بین‌الملل نفت تبدیل شود.

هسته و کانون نظام پترو دلار این است که کشورهای صادرکننده نفت، به جای ارز محلی خودشان از دلار برای فروش نفت بهره بگیرند. این کار از این جهت اهمیت دارد که کشورهای متقاضی نفت را وادار می‌کند برای خرید نفت، ابتدا دلار تهیه کنند. به این ترتیب آمریکا بدون اینکه خودش نیاز اقتصادی داشته باشد، با خیزش تقاضا برای ارزش خود در بازارهای جهانی روبه‌رو می‌شود.

آمریکا چگونه از پترو دلار سود می‌برد؟ کشورهایی مانند عربستان، کویت و امارات در ازای فروش نفت خود، دلار دریافت می‌کنند. به این ترتیب، مبالغ هنگفتی از دلار به دست این کشورها می‌رسد. تصور کنید که این کشورها در ازای نفت خود، به جای ارز خودشان، دلارهای بسیاری به دست می‌آورند، باید با این همه دلار چه کار کنند؟ نمی‌توانند همه آن‌ها را در خانه و کشور خودشان خرج کنند. بخشی از دلار برای واردات مورد استفاده قرار می‌گیرد اما به هر حال برای مخارج داخلی به ارز داخلی خودشان مثل ریال و دینار نیاز دارند. به این ترتیب بقیه دلارهایی را که در اختیار دارند، برای سرمایه‌گذاری در کشورهای دیگر مورد استفاده قرار می‌دهند که بهترین نقطه همان آمریکاست که دلار را مورد استفاده قرار می‌دهد. این کشورها اوراق قرضه دولتی آمریکا را خریداری می‌کنند که شبیه به وام برای دولت آمریکاست. گاهی هم ممکن است این دلارها را در بازار املاک، شرکت‌های و سپرده‌های بانکی آمریکایی سرمایه‌گذاری کنند.

دولت آمریکا عملا با فروش اوراق خزانه، در حال دریافت وام است. پول و سرمایه کشورهای صادرکننده نفت به تامین مالی برای بدهی‌های آمریکا تبدیل می‌شود. به عبارت ساده‌تر، پترو دلار راهی امن و پایدار برای تامین مالی دولت آمریکا در بخش نظامی و اقتصادی فراهم می‌کند. وقتی کشورهای زیادی متقاضی اوراق قرضه آمریکا می‌شوند، این افزایش تقاضا به کاهش نرخ بهره منجر می‌شود. به این ترتیب آمریکا می‌تواند وام‌های ارزان‌تری بگیرد. در نهایت می‌توان گفت نظام پترو دلار به افزایش قدرت اقتصادی و ژئوپلیتیک آمریکا در جهان کمک کرده است. آمریکا می‌تواند با خیال راحت دلار چاپ کند چرا که جهان به آن نیاز دارد. به‌علاوه، پترو دلار قدرت آمریکا برای تحریم را هم بالا می‌برد. هر کشوری که همراه نباشد، با تهدید تحریم مواجه خواهد شد.

جنگ ایران و حمله به پترو دلار یکی از مباحث ژئوپلیتیکی که در جنگ ایران مطرح شده، حمله به پترو دلار است، یعنی ایران فضایی را ایجاد کرده که برای تجارت نفت در جهان، دلار آمریکا کمتر مورد استفاده قرار بگیرد و ارزهای جایگزین وارد میدان شوند، مثل یوآن چین! بسته بودن تنگه هرمز که شریان انتقال نفت در جهان است، تجارت نفت را در جهان مختل کرده. طرح گزینه‌هایی مانند استفاده از یوآن چین یا یورو و یا حتی تهاتر به نوعی تضعیف پترو دلار محسوب می‌شود. در واقع جنگ به نوعی الگوی تجارت جهانی نفت را تغییر داده است. یکی از نکات جالب توجه اینجاست که عمده نفتی که از تنگه هرمز عبور می‌کند، همان نفتی است که با نظام پترو دلار معامله می‌شود. بسته ماندن تنگه، عرضه نفت را مختل کرده و بازار نفت را در وضعیت ناپایداری قرار داده است. به همین دلیل است که در این شرایط، فرصت برای ارزهای جایگزین مثل یوآن به جای دلار، فراهم آمده است. در واقع کشورها می‌توانند نفت را به طور مستقیم به کشورهای دوست خود با روشی به جز دلار به فروش برسانند. به این ترتیب در جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، پترو دلار به یک سلاح اقتصادی تبدیل شده که می‌تواند موازنه قدرت را در جهان تغییر دهد.