وقتی اطاعت جای تفکر را می‌گیرد

به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد؛ «آیشمن در اورشلیم» روایت شر عادی و اداری است؛ جایی که جنایت نه از هیولاها، بلکه از اطاعت بی‌چون‌وچرای انسان‌های معمولی سر می‌زند.

کتاب «آیشمن در اورشلیم» اثر هانا آرنت، گزارشی تحلیلی از محاکمه آدولف آیشمن در سال ۱۹۶۳ است و یکی از مشهورترین متون درباره مفهوم «ابتذال شر» محسوب می‌شود. آرنت شر را نه به شکل هیولاگونه، بلکه به شکلی عادی و اداری بررسی می‌کند؛ جنایتی که نتیجه‌ی اطاعت و پیروی کورکورانه از قانون، فرم‌ها و آیین‌نامه‌هاست.

آیشمن، مسئول سازماندهی انتقال یهودیان به اردوگاه‌های کار اجباری و مرگ، مردی عادی است که فکر نمی‌کرد کار اشتباهی انجام می‌دهد. او نه هیولاست و نه نابغه‌ی جنایت؛ بلکه کارمندی است که وظایف اداری خود را به فضیلت تبدیل کرده و پشت سیستم و زنجیره‌ی مسئولیت مخفی شده است. آرنت نشان می‌دهد که شر می‌تواند نتیجه‌ی توقف تفکر باشد و خطرناک‌ترین نظام‌ها، آن‌هایی هستند که اجازه نمی‌دهند کسی بپرسد یا بیندیشد.

«آیشمن در اورشلیم» دعوتی است به فکر کردن درباره مسئولیت فردی و جمعی، درباره سیستم‌هایی که انسان را به اجرای وظیفه‌ای می‌فرستند که عواقبش ویرانگر است. این اثر به ما یادآوری می‌کند که در جهان امروز، خطرناک‌ترین تهدیدها لزوماً از هیولاهای بزرگ نیستند، بلکه از سازوکارهایی ناشی می‌شوند که پرسشگری و تفکر را محدود می‌کنند.

خواندن این کتاب تجربه‌ای روشن و ضروری برای هر کسی است که می‌خواهد بفهمد چگونه اطاعت کور و ساختارهای اداری می‌توانند به فجایع تاریخی و اجتماعی منجر شوند.