آیا آزادسازی ذخایر نفت توسط اقتصادهای بزرگ میتواند قیمتها را بکاهد ؟
سپر نفتی G۷ در برابر شوک خاورمیانه
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد – حمید ملازاده: طبق مقررات آژانس بینالمللی انرژی، کشورهای عضو که واردکننده خالص نفت هستند موظفاند معادل حداقل ۹۰ روز واردات نفت خود ذخایر اضطراری در اختیار داشته باشند. این ذخایر بهعنوان سپر دفاعی بازار در زمان بحرانهای ژئوپولیتیک یا اختلال در عرضه عمل میکنند. با این حال، میزان نفتی که هر کشور میتواند در کوتاهمدت وارد بازار کند، علاوه بر حجم ذخایر به ظرفیت زیرساختهای انتقال و توزیع نیز بستگی دارد.
بزرگترین ذخایر اضطراری
در میان اعضای گروه هفت، ایالات متحده بزرگترین ذخایر اضطراری را در اختیار دارد. بر اساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، ذخیره راهبردی نفت این کشور تا پایان ماه فوریه حدود ۴۱۵ میلیون بشکه نفت خام بوده است. علاوه بر این، حدود ۴۳۹ میلیون بشکه ذخایر تجاری نیز در اختیار شرکتهای خصوصی قرار دارد که در شرایط اضطراری میتواند به عرضه بازار کمک کند. ذخیره راهبردی آمریکا که در تأسیسات زیرزمینی در سواحل خلیج مکزیک نگهداری میشود، بزرگترین ذخیره اضطراری نفت در جهان به شمار میرود و در بحرانهای گذشته بارها برای مهار افزایش قیمتها مورد استفاده قرار گرفته است.
ژاپن دومین دارنده بزرگ ذخایر اضطراری در میان اقتصادهای پیشرفته محسوب میشود. این کشور که به شدت به واردات انرژی وابسته است، حدود ۲۶۰ میلیون بشکه نفت خام در ذخایر دولتی خود نگهداری میکند. مجموع ذخایر نفت و فرآوردههای نفتی در ژاپن حدود ۴۷۰ میلیون بشکه معادل نفت برآورد میشود. بر اساس اعلام وزارت منابع طبیعی و انرژی ژاپن، ذخایر دولتی این کشور معادل ۱۴۶ روز واردات نفت است؛ رقمی که نشان میدهد توکیو حاشیه امنیت قابل توجهی در برابر اختلالهای عرضه دارد. افزون بر این، حدود ۱۸۰ میلیون بشکه معادل نفت نیز در ذخایر بخش خصوصی نگهداری میشود که بخشی از آن شامل ۹۰ میلیون بشکه نفت خام است.
ذخایر نفت اقتصادهای اروپا
در آلمان، یکی از بزرگترین اقتصادهای اروپا، ذخایر اضطراری شامل حدود ۱۱۰ میلیون بشکه نفت خام و نزدیک به ۶۷ میلیون بشکه فرآوردههای نفتی است. این ذخایر که توسط نهادهای دولتی نگهداری میشوند، به گفته وزارت اقتصاد آلمان میتوانند ظرف چند روز وارد بازار شوند. تجربه بحران انرژی پس از جنگ اوکراین نشان داده است که برلین بهطور فزایندهای به اهمیت ذخایر راهبردی برای مدیریت شوکهای بازار انرژی توجه دارد.
فرانسه نیز ذخایر قابل توجهی در اختیار دارد. آخرین دادههای موجود نشان میدهد این کشور تا پایان سال ۲۰۲۴ حدود ۱۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی در ذخایر اضطراری نگهداری کرده است. بخش عمده این ذخایر، حدود ۹۷ میلیون بشکه، در اختیار شرکت SAGESS قرار دارد؛ نهادی که به دستور دولت مسئول مدیریت ذخایر استراتژیک انرژی است. ترکیب این ذخایر نشان میدهد که حدود ۳۰ درصد نفت خام، ۵۰ درصد گازوئیل، ۹ درصد بنزین و نزدیک به ۸ درصد سوخت جت را شامل میشود و بخش کوچکی نیز به نفت گرمایشی اختصاص دارد. افزون بر این، حدود ۳۹ میلیون بشکه دیگر نیز توسط شرکتهای نفتی فعال در فرانسه نگهداری میشود.
در ایتالیا قانون انرژی این کشور شرکتها و دولت را ملزم میکند که ذخایری معادل ۹۰ روز واردات خالص نفت نگهداری کنند. بر اساس برآوردها، این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۷۶ میلیون بشکه بوده است. با این حال، وزارت اقتصاد ایتالیا رقم دقیق ذخایر فعلی را اعلام نکرده است. با توجه به وابستگی بالای ایتالیا به واردات انرژی، این ذخایر نقش مهمی در حفظ ثبات بازار داخلی در شرایط بحران دارند.
تفاوت ذخایر اضطراری در بریتانیا
در بریتانیا ساختار ذخایر اضطراری با بسیاری از کشورهای دیگر متفاوت است. این کشور برخلاف ایالات متحده یا ژاپن ذخایر بزرگ دولتی در اختیار ندارد و بیشتر تعهدات خود را از طریق الزام شرکتهای انرژی به نگهداری حداقل سطح ذخیره تأمین میکند. بر اساس دادههای وزارت امنیت انرژی و کربن صفر بریتانیا، این کشور تا اواخر فوریه حدود ۳۸ میلیون بشکه نفت خام و ۳۰ میلیون بشکه فرآوردههای نفتی در اختیار داشته است. بخشی از این ذخایر نیز در قالب سازوکار موسوم به «سیستم بلیت آژانس بینالمللی انرژی» نگهداری میشود؛ به این معنا که بریتانیا در شرایط بحران میتواند از ذخایر نفتی کشورهای دیگر استفاده کند.
در مقابل، کانادا بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت جهان، اساساً ذخیره راهبردی نفت ندارد. این کشور که چهارمین تولیدکننده بزرگ نفت خام در جهان محسوب میشود، به دلیل صادرکننده بودن ملزم به نگهداری ذخایر اضطراری طبق مقررات آژانس بینالمللی انرژی نیست. تولید نفت کانادا در ماه دسامبر به بیش از ۵ میلیون بشکه در روز رسید و بخش عمده صادرات آن به بازار ایالات متحده انجام میشود.
ابزار مدیریت بحران
با توجه به تحولات اخیر خاورمیانه و نگرانیها از اختلال در عرضه نفت، این ذخایر میتوانند بار دیگر به ابزاری کلیدی برای مدیریت بحران تبدیل شوند. تجربههای گذشته نشان داده که آزادسازی هماهنگ ذخایر توسط اقتصادهای بزرگ میتواند تا حدی از شدت افزایش قیمتها بکاهد و به بازار زمان بدهد تا خود را با شرایط جدید تطبیق دهد.
با این حال، کارشناسان انرژی تأکید میکنند که ذخایر اضطراری تنها راهکاری کوتاهمدت برای مقابله با شوکهای عرضه هستند. در صورتی که تنشهای ژئوپولیتیک ادامه یابد یا مسیرهای حیاتی انتقال نفت در خاورمیانه با اختلال طولانی مواجه شوند، حتی بزرگترین ذخایر نفتی جهان نیز نمیتوانند برای مدت طولانی از افزایش قیمتها جلوگیری کنند. از این رو، نگاه بازارهای انرژی همچنان به تحولات سیاسی و امنیتی منطقه دوخته شده است؛ جایی که سرنوشت عرضه نفت و مسیر آینده قیمتها تا حد زیادی تعیین خواهد شد.
