چرا مردم «سنپترزبورگ» به مرمت ساختمانهای تاریخی پرداختند؟
نگهبانان «میراثفرهنگی» در زمان جنگ
یک داوطلب گنگ در حال انجام کارهای مرمت در راهروی ورودی ساختمانی در سن پترزبورگ
«ایوان نچپورنکو» در گزارشی برای نیویورکتایمز نوشت، این روند پس از حمله به اوکراین تشدید شد، زیرا مسکو اعتراض سیاسی آشکار را به راهی سریع برای زندان تبدیل کرد. برخی از مردم در عوض در آنچه روسها از قرن نوزدهم «سیاست اقدامات کوچک» مینامیدند، آرامش یافتهاند. بسیاری معتقدند؛ در فضای سیاسی فعلی، این اقدامات به چیزی بسیار بزرگ تبدیل میشوند. «کسنیا سیدورینا»، بنیانگذار گنگ، یک گروه داوطلب که کاشیهای قدیمی را میسایند و درها و چراغهای تزئینی برخی از این ساختمانها را تعمیر میکنند، گفت: «قابلدرک است که چرا ممکن است بهنظر برسد که ما فقط کارهای کوچک انجام میدهیم. به این دلیل است که انجام کارهای بزرگ ممنوع است، اما باید بفهمید که «کار بزرگ»؛ در واقع چیست.» خانم سیدورینا، ۳۴ساله که سالگذشته کتاب پرفروشی درباره گنگ نوشت، از سال۲۰۱۹ به مرمت بیش از ۶۰ورودی بزرگ و آثار باستانی کمک کردهاست. او در مصاحبهای، برخوردی را با جوانی توصیف کرد که به او گفته بود با توجه به ممنوعیت اعتراضات سیاسی، تمیزکردن حمام کافی است. سیدورینا گفت: «نکته اصلی این است که به مردم کمک میکند کمی احساس بهتری داشتهباشند.»
«کسنیا کووریگینا»، ۳۱ ساله، داوطلب گنگ، گفت؛ وقتی جنگ در سال۲۰۲۲ آغاز شد، «بهشدت ضربه خورد.» او گفت: «احساس میکردم دنیا به پایان رسیدهاست، انگار همهچیز فرو ریخته است. میخواستم دوباره اختیار خودم را بهدست بیاورم، واقعا کاری انجام دهم. میخواستم احساس کنم که هنوز میتوانم تغییری ایجاد کنم، چیزی را به سمت بهترشدن تغییر دهم.» حالا او سرامیکهای خودش را میسازد و میفروشد و با گنگ همکاری میکند. برخی از ساکنان ساختمانها در ابتدا با شک و ناباوری واکنش نشاندادند، وقتی داوطلبان برای تمیزکردن کاشیهای رنگشده در لابیهایشان حاضر شدند. برخی دیگر این کار را ستودهاند.
دولت محلی محتاط اما دلگرمکننده بودهاست. اداره حفاظت از معماری سنپترزبورگ در بیانیهای اعلام کرد؛ «از اقداماتی که با هدف حفظ و عمومیسازی اماکن میراثفرهنگی انجام میشود، حمایت میکند، مشروط بر اینکه قوانین فعلی روسیه رعایت شود.» «آنا کوزنتسوا»، ساکن یک ساختمان قدیمی که کاشیهای فیروزهای تیره و اجاقهای گرمایشی ورودی آن اکنون میدرخشند، از این تغییرات استقبال کرد. او گفت: «فوقالعاده شدهاست.» او گفت: «آموزش از طریق زیبایی همیشه جواب میدهد.» و افزود: «با این حال، معتادان مواد مخدر هنوز راه خود را به ورودی ما پیدا میکنند.» سیدورینا، بنیانگذار گنگ، با کافیشاپها و فلافلفروشیهای محلی همکاری میکند که درآمد حاصل از فروش را برای خرید اسفنج و حلال اهدا میکنند. او به برگزاری جشنوارهای مختص به تاریخ شهر کمک کرد، اما به گفته او، وظیفه اصلیاش صرفا بازگرداندن شکوه سنپترزبورگ نیست، بلکه «دادن اعتمادبهنفس به مردم است که آنها نیز قادر به ایجاد تغییر هستند.» او بخشی از یک جنبش گسترده از فعالان شهری، مورخان و داوطلبانی است که در شهری بینظیر کار میکنند.
قلب سنپترزبورگ، با معماری قرنهای ۱۸ و ۱۹ خود که در سراسر شبکه پیچیدهای از رودخانهها و کانالها گسترده شدهاست، یک میراث جهانی یونسکو و یکی از بزرگترین مکانهای تاریخی شهری حفاظتشده در جهان است. بیش از ۱۹۰۰ ساختمان آپارتمانی مزین آن، در مقایسه با ۳۰۰ ساختمان در مسکو، بناهای تاریخی حفاظتشده هستند. این شهر تاکنون بزرگترین شهر جهان است که در شمال، در همان عرض جغرافیایی نوک جنوبی گرینلند، قرار دارد. زمستانهای تاریک آن با شبهای تابستانی سفید و درخشان، زمانیکه خورشید درست زیر افق قرار میگیرد، جایگزین میشوند.سنپترزبورگ از سال۱۹۱۸ تا حد زیادی در سایه مسکو، پایتخت، قرارگرفتهاست، اما دوری از مرکز قدرت، به سنپترزبورگ( لنینگراد در دوران شوروی) اجازه داد تا به بستری برای پرورش فرهنگ زیرزمینی، از موسیقی راک گرفته تا فعالیتهای مردمی، تبدیل شود. سالهاست که «نیکیتا آندریف» پشتبامهای شهر را کاوش میکند. در آنجا آجرهای شیشهای شفاف مربوط به قبل از سال۱۹۱۷ را پیدا کردهاست که اولینبار در قرن نوزدهم توسط معمار سوئیسی «گوستاو فالکونیه» توسعه داده شد و بهطور گسترده در پنجرهها و نورگیرهای سنپترزبورگ استفاده میشد. در دوران شوروی، قالبهای مورداستفاده برای ساخت آنها گم شد. آندریف با یک موزه معماری در مسکو و چند علاقهمند برای بازسازی آنها همکاری کرد.
این تیم اکنون کارگاه خود را اداره میکند که در آن شیشهها را ذوب کرده و با دمیدن به قالبهای آجری تبدیل میکند. این تلاش تاکنون به اندازه کافی برای کمک به مرمت ۲۰ ساختمان در سنپترزبورگ و سراسر روسیه تولیدشدهاست. آندریف در مصاحبهای گفت: «حفاظت از میراث و تاریخ محلی حوزههایی هستند که هنوز میتوان در آنها نفوذ داشت. این تجلی جامعه مدنی است.» «الکساندر شورین» همچنین پشت بامها را کاوش میکند و بهدنبال تکههایی از اجاقهای سرامیکی زیر لایههایی از گرد و غبار و فضولات پرندگان میگردد. او آنها را در آپارتمان خود در ساختمانی با روکش مرمر که توسط معمار اوایل قرن بیستم، یاکوف گویرتز، طراحی شدهاست، نگهداری میکند. طی دو دهه، ساکنان با زحمت فراوان ورودی مجلل ساختمان را که یک بنای تاریخی حفاظت شدهاست، بازسازی کردند. وقتی یک مقام سابق دولتی بخشی از زیرزمین را تصرف کرد و قصد داشت آن را برای اجاره تجاری عریضتر کند، شورین و همسایگانش با دیدن تهدیدی برای ساختمان، به مقابله برخاستند. امسال، آنها یک دادخواست ویدئویی برای رئیسجمهور ولادیمیر پوتین ارسال کردند و شکایاتی را به مقامات محلی ارائه دادند و با موفقیت کار را متوقف کردند.
شورین رونق این نوع فعالیت را، ابتدا، به اینستاگرام نسبت میدهد. با وجود ممنوعیت، این شبکه همچنان محبوب است و از طریق VPN قابلدسترسی است و به متخصصان حفاظت از میراث اجازه میدهد تا مرمت را با آنچه او «جزئیات اشتهاآور» مینامد، به نمایش بگذارند، همچنین فعالان از تلاش و شکست در مقابله با چالشهای بسیار بزرگتر، مانند متوقفکردن آسمانخراشهای شیشهای که اسکلههای قدیمی و زیبا را تخریب میکردند، ناامید شدند. شورین گفت: با تمرکز بر چیزهای کوچک اطرافشان، چیزهایی را پیدا کردند که واقعا میتوانستند حفظ کنند.
«کنستانتین لیخولات»، ۴۶ساله که کارخانه سرامیک او به گنگ کمک میکند، گفت؛ جوانان به این درک رسیدهاند که «بدون تغییر محیط و دنیای اطراف خود، نمیتوانید شخصیت خود را تغییر دهید.» جوامع جدید نیز با تلاش برای احیای گذشته در حال شکلگیری هستند. چندی پیش، یک آپارتمان متعلق به سال۱۹۰۵ که توسط یولیان باک، صنعتگر راهآهن، ساختهشده بود، به ویرانهای تبدیل شد. نمای آن فرسوده بود، درهای چوبی آن با ورقهای فلزی جایگزین شدهبود و راهپلههای مرمری آن پناهگاهی برای معتادان بود.
اما در سال۲۰۱۳، با کمک رسانههای اجتماعی، ساکنان شروع به مطالعه تاریخچه ساختمان کردند؛ بهعنوان مثال، کشف کردند که نقاش «لئون باکست» استودیویی در طبقه بالا داشته که «مارک شاگال» جوان برای تحصیل به آنجا میآمد. ساکنان بههمراه داوطلبان، کاشیهای کف را شستند. در سال۲۰۲۴، پس از آنکه شورای ساکنان ساختمان ۹۰هزار دلار جمعآوری کرد و از پیچ و خم مصوبات اداری عبور کرد، آنها با موفقیت درهای ورودی چوبی عظیم را بازسازی کردند. نتیجه یک اتفاق هیجانانگیز است. این ساختمان به یک بنای تاریخی محلی تبدیل شدهاست و «مارینا ژوکووا»، رئیس شورای ساکنان، اکنون بهجای افراد مست، خود را در حال معاشرت با گردشگران میبیند، اما از همه مهمتر، به گفته او، «این مکان دیگر سرد نبود»؛ ساکنان شروع به شناختن یکدیگر کردند و احساس کردند که ساختمان خانه مشترک آنهاست. ژوکووا، مستاجر همیشگی، گفت: «این یک تایتانیک غرق شدهبود، اما ما بهتدریج در حال صعود و خروج از آن وضعیت هستیم.»
