تحرکات بینالمللی برای کنترل بحران در خلیج فارس شدت گرفت
طرح آتشبس در شورای امنیت
طی روزهای اخیر، جهان شاهد تلاشها و تحرکاتی گسترده برای پایان دادن به جنگ در خاورمیانه بوده است. این در حالی است که ایران تاکید دارد که خصومتها باید به صورت دائمی خاتمه یابند و آتشبس موقت از دستور کار خارج است. همچنین به نظر میرسد که افزایش قیمت نفت و فشارهای اقتصادی فراگیر در اثر جنگ، کاخ سفید را در برابر گزینه رفع تخاصم قرار داده است. از قرار معلوم، جان اف. کندی، سیوپنجمین رئیسجمهور آمریکا زمانی گفته بود که بشر باید نقطه پایانی بر جنگ بگذارد، وگرنه این جنگها خواهند بود که پایان انسان را رقم خواهند زد. از این زاویه طی روزهای اخیر، جهان شاهد تلاشها و تحرکاتی گسترده برای پایان دادن به جنگی است که بسیاری پیشتر نسبت به خطر وقوعش هشدار داده بودند.
طرح روسیه برای آتشبس
با گذشت بیش از یک هفته از آغاز درگیریها، چنین به نظر میرسد که اهداف طرفهای متخاصم کمابیش محقق شده و اکنون با کاهش نسبی حجم حملات، تحرکات برای پایان خصومتها آغاز شده است. متحدان ایران، مانند روسیه، در این زمینه با ابزارهای بینالمللی دست به کار برای رسیدن به توافقی برای صلح شدهاند.
در این رابطه، خبرگزاری تاس به تاریخ دوشنبه ۱۸ تیر گزارش کرد که روسیه پیشنویس قطعنامه آتشبس در خاورمیانه را به شورای امنیت ارائه کرده است. این خبرگزاری به نقل از یک منبع آگاه عنوان کرد که مسکو پیشنویس قطعنامهای را به شورای امنیت سازمان ملل ارائه کرده است که خواستار توقف عملیات نظامی در خاورمیانه میشود. در متن این سند که به دست تاس رسیده، نسبت به «تشدید کنونی تنشهای نظامی در خاورمیانه و فراتر از آن» ابراز نگرانی عمیق شده و از «تلفات تراژیک انسانی در جریان درگیریهای جاری در منطقه» ابراز تاسف شده است. این پیشنویس قطعنامه از همه طرفها میخواهد فورا فعالیتهای نظامی خود را متوقف کرده و از هرگونه تشدید بیشتر تنشها در خاورمیانه و مناطق دیگر خودداری کنند. بنا به گزارش تاس، این متن بهطور جدی همه طرفهای درگیر را تشویق میکند بدون تاخیر به مذاکرات بازگردند و از همه ابزارهای سیاسی و دیپلماتیک موجود برای پایان خصومتها استفاده کنند. در این سند همچنین بر اهمیت تضمین امنیت همه کشورهای منطقه خاورمیانه و فراتر از آن تاکید شده است.
روسیه در حالی برای پایان درگیریهای فعلی تلاش میکند که بازار نفت شاهد افزایش قیمت شدید حاملهای انرژی بوده و صندوق بینالمللی پول، با اشاره به درگیریهای جاری در خاورمیانه، نسبت به پیامدهای اقتصادی منفی آن هشدار داده است. کریستالینا جورجیوا، رئیس صندوق بینالمللی پول، روز دوشنبه اعلام کرد که تابآوری در برابر درگیریهای جاری در خاورمیانه با آزمون جدیدی روبهرو است و یک درگیری طولانیمدت میتواند بر احساسات بازار، رشد و تورم تاثیر منفی بگذارد. وی هشدار داد که اگر درگیری ادامه یابد، تاثیرات بالقوه بر بازارها، رشد و قیمتها قابلتوجه و اجتنابناپذیر خواهد بود.
سفر فرستاده چین به خاورمیانه
اقدام روسیه در زمینه ارائه طرح آتشبس به شورای امنیت پیشتر زمینههای خود را در اقدامات دیگر متحد ایران یعنی چین یافته بود.
به تاریخ پنجم مارس، وزیر خارجه چین، در تماسهای تلفنی با همتایان سعودی و اماراتی خود اعلام کرده بود که پکن یک فرستاده ویژه را برای میانجیگری در جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران به خاورمیانه اعزام خواهد کرد. خبرگزاری شینهوا چین گزارش داد که وانگ یی، وزیر خارجه چین، جداگانه با فیصل بن فرحان آل سعود، وزیر خارجه عربستان سعودی و عبدالله بن زاید آل نهیان، معاون نخستوزیر و وزیر خارجه امارات، گفتوگو کرد. وزیر امور خارجه چین در این رابطه عنوان کرد که فرستاده مذکور تلاش خواهد کرد «برای میانجیگری و کمک به بازگشت صلح و ثبات» اقدام کند.
انتخابات کنگره نزدیک میشود
نکته مهم و تعیینکننده درباره این تحرکات آن بوده که بنا به گزارش رسانههای آمریکا، طرح کاخ سفید برای تجاوز به ایران بهنحوی پیش رفته که رئیسجمهور ایالات متحده اکنون خود را گرفتار رقابتی تنگاتنگ با زمان میبیند. در این رابطه، مجله آمریکایی فوکوس نوشت که رئیسجمهور ایالات متحده، برای دستیابی به نتایج در جنگ علیه ایران قبل از انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر، زمان زیادی ندارد. در مقاله این وبسایت آمده است: «حمله به ایران خطرناکترین قمار ریاست جمهوری دونالد ترامپ است. عدم قطعیت در کشور رو به افزایش است و انتخابات میاندورهای کنگره در راه است.» این مقاله افزود که جدیترین تهدید برای موقعیت سیاسی رهبر آمریکا این واقعیت است که اکثریت مردم باور ندارند که او یک استراتژی بلندمدت روشن در مورد ایران دارد. این مقاله ادامه داد: «ترامپ نمیتواند این را تحمل کند. میزان محبوبیت او در حال حاضر بیش از ۴۰ درصد نیست. برای رئیسجمهوری که با انتخابات میاندورهای در ماه نوامبر روبهرو است، این عدد نگرانکننده است، بنابراین زمانبندی برای ترامپ در مقطع فعلی بسیار مهم است. اگر درگیری تشدید شود، افکار عمومی میتواند بهسرعت علیه ترامپ آرایش بگیرند. آنچه که به عنوان یک مانور سیاست خارجی آغاز شد، میتواند به نقطه عطفی در سیاست داخلی تبدیل شود.»
تماس تلفنی پزشکیان و مکرون
در سوی دیگر تلاشهای دیپلماتیک، رؤسای جمهور ایران و فرانسه درباره پایان درگیریهای فعلی در خاورمیانه تلفنی گفتوگو کردند. بنا به گزارشها، امانوئل ماکرون، رئیسجمهوری فرانسه، به تاریخ ۱۷ اسفند در گفتوگو با مسعود پزشکیان، همتای ایرانی خود تاکید کرد که پیش از هر زمانی به یک راهحل دیپلماتیک نیاز است. بنا به بیانیه کاخ الیزه، ماکرون در این گفتوگو با اشاره به تحولات منطقه خاورمیانه تاکید کرد که «برای رسیدگی به این چالشهای حیاتی، پایان دادن به تشدید تنشها و حفظ صلح، بیش از هر زمان دیگری به یک راهحل دیپلماتیک نیاز است.»
نه به آتشبس، بله به پایان دائمی جنگ
درحالیکه تهاجم ائتلاف تحت رهبری آمریکا و اسرائیل به ایران همچنان ادامه دارد، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران گفت که تهران تنها خواهان «پایان دائمی» جنگ است و نه یک آتشبس موقت. عراقچی در مصاحبه با شبکه انبیسی، با اشاره به توافق آتشبسی که به جنگ ۱۲ روزه پایان داد، گفت: «آنها آتشبس قبلی را در هم شکستند و حالا دوباره درخواست آتشبس دارند؟ اینطور نمیشود. جنگ باید به صورت دائمی پایان یابد.» عراقچی در ادامه این گفتوگو عنوان کرد: «تا زمانی که به آن نقطه نرسیم، معتقدم برای امنیت و به خاطر مردممان باید به مبارزه ادامه دهیم.»
این در حالی است که رئیسجمهور آمریکا در تاریخ ۹ مارس گفت پایان جنگ علیه ایران یک تصمیم مشترک با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل خواهد بود.
ترامپ در گفتوگوی تلفنی با تایمز آف اسرائیل گفت که نتانیاهو در مورد حل این مناقشه نظراتی خواهد داشت. ترامپ افزود: «فکر میکنم این موضوع تا حدودی دوجانبه است. ما در حال صحبت بودهایم. من در زمان مناسب تصمیمی خواهم گرفت، اما همه چیز در نظر گرفته خواهد شد.»
از سوی دیگر، آکسیوس به نقل از منابع آمریکایی و اسرائیلی گزارش داد که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیسجمهور آمریکا و جرد کوشنر، مشاور ارشد کاخ سفید، روز سهشنبه ۱۰ مارس ۲۰۲۶ به اراضی اشغالی سفر میکنند. این سفر به گفته رسانههای اسرائیلی نخستین سفر یک مقام ارشد آمریکایی به اراضی اشغالی پس از حمله اخیر به ایران به شمار میرود.
